Retro-special | F2 naar F1: De teams die de sprong wel waagden - Onyx

Een van de eerste teams die in de moderne Formule 1 ambitieus genoeg was om de stap naar de Formule 1 te zetten was het Belgisch/Britse Onyx-team. Dit team werd in 1987 kampioen in de Formule 3000 en hoewel 1988 een sportief teleurstellend jaar was, waagde het team in 1989 de stap naar de Formule 1. Voornamelijk drijvend op het Moneytron-geld van de uiterst dubieuze Belgische zakenman Jean-Pierre van Rossem, begon het team opgewekt aan het avontuur.

Het probleem van Onyx was niet zo zeer het gebrek aan race-kennis of voorbereiding. Dat had het team wel allemaal redelijk voor elkaar. Het grootste probleem was een gebrek aan tijd. Pas vlak voor de eerste race in Brazilië was de wagen klaar en zonder ook maar één meter getest te hebben vertrok het team te elfder ure naar Rio de Janeiro. Beide coureurs, de ervaren Zweed Stefan Johansson en de jonge, aan Van Rossem gelieerde Belg, Bertrand Gachot slaagden er niet in om door de pre-kwalificatie, in die tijd nodig vanwege een groot aantal deelnemende teams en maar 26 plekken beschikbaar op de grid, te komen.

Het was niet de enige keer dat Onyx niet door de pre-kwalificatie kwam. Tussen coureurs Johansson, Gachot en J.J. Lehto die na de Grand Prix van Italië Gachot verving was het team 17 keer het haasje. De eerste keer dat het team er wil in slaagde om zich te kwalificeren. Johansson startte als achttiende, maar werd na 13 ronden uit de race gehaald omdat er bij de pitstop een lijn aan zijn auto was blijven hangen. De Zweed negeerde de waarschuwingen om te stoppen aan het eind van de pitstraat en werd direct gediskwalificeerd. Een race later in Frankrijk gebeurde het ongelooflijke. Johansson als Gachot domineerde de pre-kwalificatie en verraste door zich als elfde en dertiende te kwalificeren. In de race kwam de verrassing tot een hoogtepunt doordat Johansson doodleuk en grotendeels op eigen kracht naar de vijfde plaats te rijden.

De race daarna volgde de terugkeer in de realiteit toen Johansson zich weer niet wist te plaatsen voor de kwalificatie. De rest van het seizoen lukte dat vaker wel dan niet en toen het Formule 1-circus aankwam bij de Grand Prix van Portugal kwam het succes van het Onyx-team tot een ultiem hoogtepunt. Johansson won de pre-kwalificatie en startte de race als twaalfde. Vervolgens reed de Zweed de race van zijn leven en na 71 ronden stond de volgende uitslag op het bord: 1. Berger, Ferrari, 2. Prost, McLaren, 3. Johansson, Onyx. Johansson had zijn bolide naar het podium gereden!

Voor veel raceteams zou dat de opstap naar meer succes zijn, maar niet voor Onyx. In 1990 is het team het momentum volledig kwijt en gaat het team ver voor het eind van het seizoen failliet. De oorzaak hiervan ligt in de desinteresse van grootaandeelhouder Van Rossem die eind 1989 ondanks het (relatieve) succes op de baan niet eens meer ‘on speaking terms’ was met de technische leiding van het team. Het team kwam serieus in de problemen toen de hele technische staf opstapte. Van Rossem stapte niet veel later ook op omdat het team er niet in geslaagd was om Porsche of Lamborghini-motoren te strikken. Hij verkocht zijn aandelen aan de Zwitserse zakenman Peter Monteverdi, die het team samen kocht met Karl Foitek, wiens zoon Gregor werd aangesteld als coureur. Dit kostte Stefan Johansson zijn plekje.

De nieuwe eigenaren maakte goede show als teamrunners, maar stopten erg weinig geld in de operationele kant van het team. Er gingen geruchten dat gebroken ophangen niet vervangen, maar provisorisch aan elkaar gelast werden met alle gevolgen van dien. Ook werd er verkondigd dat er racewagens uit de privéverzameling van eigenaar Monteverdi geplunderd werden voor onderdelen. J.J. Lehto klaagde eens over een slechte handeling van zijn wagen, wat bleek te liggen aan het feit dat de stuurkolom verkeerd om was gemonteerd....

Karl Foitek had halverwege genoeg gezien en trok zich terug en daarmee de stekker uit het voortbestaan van het Onyx-team. Er kwam binnen achttien maanden een einde aan het Formule 1-avontuur van Onyx, maar niemand pakt Stefan Johansson zijn bijzondere podiumplaats in Portugal af.